1. Herkomst 

Maca, botanisch bekend als Lepidium meyenii, is een plant die al eeuwenlang groeit op de hoge Andesplateaus van Peru. Deze streken liggen op indrukwekkende hoogte, waar de lucht ijl is en er dus minder zuurstof beschikbaar is dan op zeeniveau. Door de dunnere atmosfeer is de zon er intenser en waait de wind ongehinderd over de kale berghellingen. In deze barre omgeving ontwikkelde maca een opmerkelijke veerkracht. De wortel functioneert als een natuurlijke opslagplaats waarin de plant voedingsstoffen, suikers en bioactieve stoffen verzamelt om te overleven in omstandigheden waarin weinig andere planten gedijen. Bioactieve stoffen zijn stoffen die processen in het menselijk lichaam kunnen beïnvloeden.

Deze intense omgeving heeft bijgedragen aan de rijke samenstelling van de wortel. Wanneer een plant voortdurend wordt blootgesteld aan extreme kou, sterke UV-straling en beperkte voedingsstoffen, ontwikkelt zij beschermingsmechanismen. Onderzoek naar deze mechanismen richt zich onder andere op hogere concentraties antioxidanten, mineralen en andere stoffen. Antioxidanten zijn stoffen die helpen vrije radicalen te neutraliseren, kleine reactieve moleculen die cellen kunnen beschadigen wanneer ze in grote hoeveelheden aanwezig zijn.

Inheemse gemeenschappen gebruiken maca al meer dan tweeduizend jaar als voedingsbron en als onderdeel van de traditionele geneeskunde. Traditionele geneeskunde verwijst naar kennis die van generatie op generatie is doorgegeven, gebaseerd op observatie, ervaring en het gebruik van natuurlijke middelen. Binnen deze tradities werd maca gezien als een plant die het lichaam kon ondersteunen tijdens fysieke inspanning, emotionele belasting en zware omgevingsomstandigheden. Het is belangrijk hierbij te vermelden dat traditioneel gebruik geen wetenschappelijk bewijs van werkzaamheid vormt; het gaat om overgeleverde ervaring, niet om een vastgestelde uitkomst.

De wortel werd gegeten door mensen die lange afstanden aflegden door de bergen, door reizigers die dagenlang onderweg waren, en door arbeiders die zwaar werk verrichtten op grote hoogte. In deze context groeide maca uit tot een symbool van kracht, doorzettingsvermogen en levenslust binnen de Peruaanse cultuur.

De reputatie van maca is niet toevallig ontstaan, maar het resultaat van eeuwenlange interactie tussen mens en natuur. Vandaag combineren steeds meer mensen maca met een leefstijl waarin voeding, beweging en dagelijkse keuzes centraal staan. Toch is maca geen wondermiddel. De wortel functioneert alleen als aanvulling op een leefstijl waarin voeding, slaap en beweging al goed op orde zijn.

Bronnen:

• Ethnobiology and Ethnopharmacology of Lepidium meyenii (Maca), a Plant from the Peruvian Highlands — PMC — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3184420/

• Bioactive Compounds and Biological Activities of Peruvian Maca (Lepidium meyenii Walp.) — Springer Nature Link — https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-031-29006-0_46-1

• Exploring the chemical and pharmacological variability of Lepidium meyenii: a comprehensive review of the effects of maca — PMC — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10910417/

2. Verspreiding

Hoewel maca eeuwenlang uitsluitend in Peru werd verbouwd, heeft de plant zich de afgelopen decennia over de wereld verspreid. Deze verschuiving hangt samen met de groeiende belangstelling voor natuurlijke voeding en traditionele middelen. Naarmate meer mensen zich afvroegen wat voeding voor hun gezondheid kon betekenen, nam de interesse in dit soort producten toe.

Deze groeiende belangstelling heeft ertoe geleid dat de teelt van maca zich heeft uitgebreid naar andere regio's, waaronder delen van Azië waar vergelijkbare hooggelegen landbouwgebieden zijn aangelegd. Door deze omstandigheden na te bootsen, proberen telers de omgeving van de oorspronkelijke Peruaanse maca zo goed mogelijk te benaderen, omdat factoren als hoogte, temperatuur, zonlicht en bodemkwaliteit de samenstelling van de plant beïnvloeden.

De wereldwijde verspreiding van maca hangt samen met de toenemende aandacht voor planten die worden onderzocht op mogelijke adaptogene eigenschappen. Een adaptogeen is een natuurlijke stof die wordt onderzocht op de mogelijke bijdrage aan het omgaan met stress. Het is belangrijk te benadrukken dat wetenschappelijk onderzoek naar adaptogenen nog volop in ontwikkeling is: er bestaat geen erkende EU-gezondheidsclaim voor deze indeling, en er zijn nog veel onbeantwoorde vragen over het exacte effect, de optimale dosering en de effecten op de lange termijn.

Bronnen:

• Exploring the chemical and pharmacological variability of Lepidium meyenii: a comprehensive review of the effects of maca — PMC — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10910417/

• Effect of Day Length on Growth and Root Morphology of Yellow Maca (Lepidium meyenii) Seedlings — https://www.mdpi.com/2037-0164/13/2/8

3. Onderzoek naar Maca

3.1 Seksuele gezondheid

Maca wordt al eeuwenlang in verband gebracht met seksuele gezondheid: de samenhang van fysieke, hormonale en emotionele factoren die bepalen hoe iemand seksueel functioneert en zich daarbij voelt. In traditionele culturen werd maca gezien als een wortel die het lichaam kon versterken, een idee dat is ontstaan doordat mensen zich energieker en evenwichtiger voelden bij gebruik van de wortel.

Wetenschappelijk onderzoek richt zich vooral op libido, de medische term voor seksueel verlangen. Een systematische review van gerandomiseerde klinische onderzoeken vond bij vier onderzoeken die aan de inclusiecriteria voldeden aanwijzingen voor een mogelijk positief effect van maca op seksuele disfunctie of seksueel verlangen bij gezonde postmenopauzale vrouwen en gezonde volwassen mannen, terwijl een ander onderzoek geen effect liet zien bij gezonde wielrenners. De auteurs concludeerden dat het bewijs beperkt is: het aantal onderzoeken, de steekproefgrootte en de methodologische kwaliteit waren onvoldoende om harde conclusies te trekken, en riepen op tot grondiger onderzoek.

Een gerandomiseerd, placebogecontroleerd onderzoek onder gezonde mannen liet een verbetering zien in het zelfgerapporteerde seksuele verlangen na acht en twaalf weken gebruik van maca, terwijl de serumspiegels van testosteron en oestradiol niet verschilden tussen de maca- en placebogroep. Dit onderzoek concludeerde dus expliciet dat het waargenomen effect op libido niet kon worden verklaard door een verandering in testosteronspiegel.

Onder de EU-verordening voor voedings- en gezondheidsclaims (Verordening 432/2012) bestaat er geen goedgekeurde claim die maca of de aanwezige plantstoffen rechtstreeks koppelt aan seksuele functie. De bevindingen hierboven zijn onderzoeksresultaten en geen bevestigde of goedgekeurde gezondheidseffecten.

Bronnen:

• Maca (L. meyenii) for improving sexual function: a systematic review — PMC — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2928177/

• Effect of Lepidium meyenii (MACA) on sexual desire and its absent relationship with serum testosterone levels in adult healthy men — PubMed — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12472620/

• Maca (L. meyenii) for improving sexual function: a systematic review — BMC Complementary Medicine and Therapies, Springer Nature Link — https://link.springer.com/article/10.1186/1472-6882-10-44

3.2 Menopauze

Tijdens de menopauze, de levensfase waarin de menstruatie definitief stopt doordat de eierstokken minder oestrogeen aanmaken, ondergaat het lichaam veranderingen die zowel fysiek als emotioneel voelbaar kunnen zijn. Vrouwen kunnen in deze periode opvliegers, stemmingswisselingen en slaapproblemen ervaren.

Een kleinschalig, dubbelblind, placebogecontroleerd pilotonderzoek bij vroeg-postmenopauzale vrouwen mat na twee en acht maanden gebruik van gegelatiniseerd macawortelpoeder een significante daling van FSH en een significante stijging van LH, met na acht maanden ook een stijging van oestrogeen en progesteron ten opzichte van placebo. Een systematische review van vier gerandomiseerde onderzoeken naar maca en menopauzeklachten concludeerde dat alle vier onderzoeken gunstige effecten op de Kupperman- en Greene-klimacteriumscores lieten zien, maar merkte ook op dat het aantal onderzoeken, de steekproefomvang en de methodologische kwaliteit te beperkt waren om harde conclusies te trekken, en dat de veiligheid nog niet afdoende is aangetoond.

Ook hier geldt: er bestaat geen door de EU goedgekeurde gezondheidsclaim die maca koppelt aan verlichting van menopauzeklachten. Deze bevindingen zijn wetenschappelijk interessant, maar mogen niet als bevestigd effect worden gepresenteerd.

Bronnen:

• Use of Gelatinized Maca (Lepidium Peruvianum) in Early Postmenopausal Women — PMC — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3614576/

• Maca (Lepidium meyenii) for treatment of menopausal symptoms: a systematic review — PubMed — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21840656/

• Exploring the chemical and pharmacological variability of Lepidium meyenii: a comprehensive review of the effects of maca — PMC — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10910417/

3.3 Energie en fysieke prestatie

Maca wordt al eeuwenlang gebruikt door mensen die zwaar werk verrichtten op grote hoogte in de Andes. Het merendeel van het wetenschappelijk onderzoek naar de rol van maca bij energie en fysieke prestatie is echter uitgevoerd bij dieren, met name muizen, en niet bij mensen.

Een systematische review en meta-analyse uit 2024 bracht eenentwintig onderzoeken samen naar de effecten van maca op fysieke prestatie bij dieren en mensen. De onderzoekers rapporteerden grote effecten op maten als zwemtijd tot uitputting, grijpkracht en melkzuurwaarden in het bloed, en concludeerden dat de fytochemische stoffen in maca, met name macamiden, de fysieke prestatie kunnen verhogen. Het merendeel van de onderliggende onderzoeken in deze review betrof dierexperimenten.

Een afzonderlijke studie bij muizen liet zien dat maca de cognitieve functie, motorische coördinatie en het uithoudingsvermogen bij muizen van middelbare leeftijd verbeterde, samen met een toename van de mitochondriale ademhalingsfunctie in de hersenschors. Dit onderzoek werd uitgevoerd op dieren; de resultaten kunnen niet zonder meer worden vertaald naar de menselijke fysiologie.

Bij mensen is met name onderzoek gedaan naar sporters. Een kleine pilotstudie bij acht getrainde wielrenners liet na veertien dagen gebruik van maca-extract een verbetering zien in de 40 km-tijdrit ten opzichte van de nulmeting, al was het verschil met de placebogroep na de interventie niet significant. Een humaan onderzoek onder twintig gezonde mannen naar twaalf weken gebruik van maca-extract vond geen significante verschillen in spierschademarkers of maten van aeroob vermogen, al leek de stijging van creatinekinase in de maca-groep minder sterk dan in de placebogroep.

Zoals bij de andere secties geldt: er is geen EU-goedgekeurde gezondheidsclaim die maca rechtstreeks koppelt aan energieniveau of fysieke prestatie bij de mens.

Bronnen:

• Effects of Maca (Lepidium meyenii Walp.) on Physical Performance in Animals and Humans: A Systematic Review and Meta-Analysis — PMC — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11723211/

• Preservation of Cognitive Function by Lepidium meyenii (Maca) Is Associated with Improvement of Mitochondrial Activity and Upregulation of Autophagy-Related Proteins in Middle-Aged Mouse Cortex — PubMed (dieronderzoek) — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5018343/

• A pilot investigation into the effect of maca supplementation on physical activity and sexual desire in sportsmen — PubMed — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19781622/

• Effects of Lepidium meyenii (Maca) extract supplementation on oxidative stress, muscle damage, and aerobic capacity after exhaustive endurance exercise — Isokinetics and Exercise Science, 2024 — https://journals.sagepub.com/doi/10.3233/IES-240006

3.4 Uithoudingsvermogen

In de Andes werd maca traditioneel gebruikt door herders, boeren en reizigers die dagelijks lange afstanden aflegden in bergachtig terrein, waar het lichaam door de ijle lucht harder moet werken om voldoende zuurstof naar de spieren te transporteren. Deze ervaring werd van generatie op generatie doorgegeven.

Onderzoek naar de rol van maca bij uithoudingsvermogen is grotendeels uitgevoerd in diermodellen. Een onderzoek bij muizen liet zien dat macapoeder en de wateroplosbare polysacchariden uit maca de hypoxietolerantie en de zwemtijd tot uitputting bij muizen konden verlengen, en bloedwaarden zoals melkzuur konden optimaliseren. Dit type onderzoek is waardevol als eerste aanwijzing, maar het gaat om diermodellen en niet om onderzoek bij mensen.

Bij mensen is het beeld wisselender. De eerder genoemde meta-analyse uit 2024 vond grote gepoolde effecten over animale en humane onderzoeken samen, maar het aandeel humane, goed gecontroleerde onderzoeken is beperkt. De studie bij twintig gezonde mannen die twaalf weken lang maca-extract of placebo kregen, vond geen significante verschillen in aerobe capaciteit na uitputtende inspanning tussen beide groepen.

Voor uithoudingsvermogen bij de mens geldt daarom dat het huidige bewijs vooral preklinisch (dierlijk) van aard is, met een klein aantal kleinschalige humane onderzoeken die wisselende of neutrale resultaten laten zien. Er bestaat geen EU-goedgekeurde claim die maca koppelt aan verbeterd uithoudingsvermogen.

Bronnen:

• Exploring the chemical and pharmacological variability of Lepidium meyenii: a comprehensive review of the effects of maca — PMC — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10910417/

• Effects of Maca (Lepidium meyenii Walp.) on Physical Performance in Animals and Humans: A Systematic Review and Meta-Analysis — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11723211/

• A pilot investigation into the effect of maca supplementation on physical activity and sexual desire in sportsmen — PubMed — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19781622/

• Hypoxia Tolerance and Fatigue Relief Produced by Lepidium meyenii and its Water-soluble Polysaccharide in Mice (dieronderzoek) — https://www.jstage.jst.go.jp/article/fstr/22/5/22_611/_article

• Effects of Lepidium meyenii (Maca) extract supplementation on oxidative stress, muscle damage, and aerobic capacity after exhaustive endurance exercise, 2024 — https://journals.sagepub.com/doi/10.3233/IES-240006

4. Voedingsprofiel van Maca (plant en wortel)

• Koolhydraten (circa 55–60 procent)

• Vezels (circa 8–10 procent)

• Plantaardige eiwitten (circa 9–16 procent in gedroogde maca)

• Essentiële aminozuren (waaronder leucine, lysine, valine, isoleucine en arginine)

• Mineralen (ijzer, calcium, magnesium, koper, zink, kalium en natrium)

• Vrije vetzuren (waaronder linolzuur, palmitinezuur, oliezuur en stearinezuur)

• Glucosinolaten (zwavelhoudende plantstoffen, kenmerkend voor de Brassicaceae-familie)

• Sterolen (plantensterolen in kleine hoeveelheden)

• Macamiden en macaenen (bioactieve stoffen specifiek voor maca)

• Anthocyanen (vooral in paarse en zwarte maca)

• Alkaloïden en tannines (secundaire plantstoffen)

Let op: voor geen van deze plantstoffen (macamiden, glucosinolaten, anthocyanen) bestaat een goedgekeurde EU-gezondheidsclaim. Voor mineralen zoals ijzer, magnesium en zink gelden wel goedgekeurde claims, maar dan uitsluitend in relatie tot het mineraal zelf en de hoeveelheid die een voedingsmiddel daadwerkelijk levert, niet aan maca als geheel.

Bronnen:

• Maca (Lepidium meyenii) as a Functional Food and Dietary Supplement: A Review on Analytical Studies — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12840177/

• Chemical composition and health effects of maca (Lepidium meyenii) — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30902313/

• Exploring the chemical and pharmacological variability of Lepidium meyenii: a comprehensive review of the effects of maca — PubMed — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10910417/

5. Risico's en bijwerkingen

Maca wordt over het algemeen als veilig beschouwd bij gebruikelijke consumptie, maar zoals bij elke natuurlijke stof kan het lichaam per persoon anders reageren. Deze reacties zeggen niet per se iets over de plant zelf, maar kunnen samenhangen met individuele gevoeligheid, hormonale status of spijsverteringsfunctie.

Mogelijke bijwerkingen die in de literatuur worden genoemd, zijn onder meer stemmingsveranderingen, spijsverteringsklachten zoals een opgeblazen gevoel of milde buikpijn, spierkrampen, slaapproblemen en veranderingen in de menstruatiecyclus. Deze klachten treden vooral op wanneer het lichaam moet wennen aan nieuwe voedingsstoffen en bioactieve stoffen.

Geadviseerd wordt om rauwe maca te vermijden, omdat dit de kans op spijsverteringsklachten kan vergroten. Wanneer maca wordt verhit of verwerkt, worden bepaalde moeilijk verteerbare stoffen afgebroken, wat de wortel milder maakt voor maag en darmen.

Voor mensen met een gevoelige spijsvertering of een hormonale aandoening is het verstandig om bij twijfel medisch advies in te winnen. Niet omdat maca gevaarlijk is, maar omdat ieder lichaam uniek is.

Bronnen:

• Exploring the chemical and pharmacological variability of Lepidium meyenii: a comprehensive review of the effects of maca — PMC — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10910417/

• Maca (Lepidium meyenii) for treatment of menopausal symptoms: a systematic review — PubMed — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21840656/

Tot slot

Maca laat zien hoe interessant een eenvoudig, natuurlijk voedingsmiddel kan zijn wanneer we het met kennis van zaken benaderen. Deze wortel uit de Andes is geen wondermiddel, maar een plant met een rijke traditie en een voedingsprofiel dat wetenschappelijk wordt onderzocht op uiteenlopende terreinen: van seksuele gezondheid tot fysieke prestatie en menopauzeklachten.

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen traditioneel gebruik, preklinisch onderzoek bij dieren en klinisch onderzoek bij mensen. Veel van het bewijs voor maca bevindt zich nog in een vroeg stadium, met kleine studiegroepen en wisselende resultaten. Binnen de Europese regelgeving bestaat er geen goedgekeurde gezondheidsclaim die maca rechtstreeks koppelt aan een specifiek gezondheidseffect.

Wie geïnteresseerd is in maca doet er goed aan dit te zien als onderdeel van een breder patroon van voeding, slaap en beweging, en niet als vervanging daarvan. De wetenschappelijke belangstelling voor de wortel groeit, en toekomstig onderzoek zal moeten uitwijzen welke van de huidige bevindingen stand houden bij grootschaliger en zorgvuldiger onderzoek bij mensen.